کمر درد

کمر درد بیماری بسیار رایجی است و اکثر مردم حداقل یکبار کمر درد را تجربه میکنند. کمر درد شایعترین علت مراجعه بیماران به پزشک بعد از سردرد است. ولی شایعترین علت غیبت از کار و ناتوانی ناشی از شغل میباشد. در جوامع صنعتی کمر درد از حدود 30 سالگی اولین تظاهرات خود را بروز میدهد. علت ان حالت های یکنواخت طولانی مدت، طرز ایستادن، عدم تحرک عضلانی، خم شدن ها، بلند کردن اشیائ و  نشستن های غیر اصولی است که همه انها قابل کنترل و پیش گیری هستند. برخی عوامل دیکر هم میتوانند باعث کمر درد شوند که در کنترل ان ها ما نقش کمتری داریم مانند، حوادث، افتادن ها، بیماری های ژنتیک یا التهابی، سرطان و ..خوشبختانه اکثر کمردرد ها از نوع خوش خیم هستند و میتوانیم با روش  های ساده ای مانند استراحت، اموزش و تقویت عضلات، پیشگیری و درمان نماییم.

 مهمترین عامل در درمان کمر درد تشخیص علت و درمان به موقع ان است. علل کمردرد عبارتند از:

درد های مکانیکی: بیش از 80 درصد کمر درد ها در این گروه قرار دارند مانند کمر درد های متبط با وضعیت غلط بدن در هنگام کار، کشیدگی های عضلانی تاندونی، ارتروز در مفاصل شتون فقرات، فتق دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی، سرخوردگی مهره و در گیری مفاصل فاست است.

کمردرد های شغلی:

شاعترین علت کمر درد است. علت آن حالت های یکنواخت طولانی مدت، طرز ایستادن، عدم تحرک عضلانی، خم شدن ها، بلند کردن اشیا  و نشستن های غیر اصولی است. برای اطلاعات بیشتر به قسمت مدرسه کمر مراجعه نمایید.

کشیدگی عضلات:

درد ناشی از مشکلات مربوط به عضلات یکی از شایع ترین علل کمردرد است. کمردرد عضلانی میتواند بر اثر بلند کردن اشیا به شیوه نامناسب یا اشیاء سنگین، انجام حرکات نامتعارف و یا ناگهانی، نشستن غلط و طولانی مدت و یا فشار آوردن به ستون فقرات یا کار کردن بیش از حد ایجاد شود.

بیرون زدگی یا فتق دیسک ها

دیسکهای کمر مانند بالشتکهایی نرم هستند که از مهرههای کمر محافظت میکنند. دیسک یک لایه فیبری سفت در بیرون و یک ماده ژلاتینی در داخل دارد. برخی اوقات ممکن است در اثر عوامل متعدد مانند بلند کردن غیر اصولی یک بار لایه بیرونی دچار صدمه شود و ماده ژله ای از جای خود حرکت کند.  از انجایی که بدن اطاق خالی ندارد تا به این قسمت بیرون زده اضافی (فتق دیسک) جا بدهد به بافتهای اطراف فشار میاورد. بستگی به محل و شدت بزرگی فتق دیسک به بافت های خاصی فشار میاورد. به عنوان مثال اگر فتق مستقیم به طرف عقب باشد به لیگامنت ها فشار میاورد و باعث کمر درد موضعی میشود، ولی اگر به طرف چپ یا راست حرکت کند با ریشه های عصبی برخورد میکند و علاوه بر کمر درد باعث درد تیر کشنده یا سیاتیکا هم میشود. بسته به سطحی که فتق دیسک اتفاق افتاده است علایم بیمار متفاوت خواهد بود.

تنگی کانال نخاعی:

اگر دیسک بزرگ باشد میتواند کانال نخاعی که ادامه نخاع از ان عبور میکند تنگ کند و باعث علایم فشاری عصبی مانند درد و لنگش متناوب شود. در لنگش متناوب بیمار در حالت نشستن دردی ندارد ولی اگر مثلا 200 متر راه برود دچار درد، سنگینی، گرفتگی عضلانی و یا بی حسی در اندام تحتانی، خصوصا ساق میشود و با نشستن یا توقف حرکت درد بر طرف میشود و اگر دوباره راه بروند پس از گذراندن همان مسافت دجار درد و گزگز میشوند به همین علت به آن لنگش متناوب میگویند. نکته جالب در مورد تنگی کانال این است که این بیماران بر خلاف سایر افراد در راه رفتن در سرازیری بیشتر دچار مشکل هستند تا راه رفتن در سر بالایی. در حالی که اگر دیسک بیرون زده خیلی به یک طرف متمایل شده باشد میتواند کانالی که ریشه عصبی از طریق ان در همان سطح از کانال نخاعی خارج میشود تنگ یا مسدود کند و با فشار اوردن به ریشه عصبیی، باعث علایم فشاری ناشی از همان ریشه عصبی شود. به عنوان مثال اگر فشار به عصب پنجم کمری وارد شود بیمار با در تیر کشنده به قسمت خارجی ساق و گز گز انگشت شست پا مراجعه میکند.

درد ناشی از مفاصل فاست:

وظیفه این مفاصل در ستون فقرات تنظیم حرکت های ستون فقرات است. در اثر فشارهای متعدد در طول زندگی این مفاصل دچار خوردگی در سطح نرمی میشوند که باعث نرمی حرکت در این مفاصل هستند، در نتیجه حرکت مفاصل مختل میشود. به طبع آن ها ستون فقرات دچار سختی حرکت، خشکی صبح گاهی و درد میشوند. درد و خشکی این بیماران در ابتدای صبح بیشتر است ولی خوشبختانه با حرکت و انجام ورزش های خاص بهتر میشوند. در حقیقت این درد یک نوع ارتروز است که در ستون فقرات بوجود میاید.

کمر درد التهابی:

این نوع کمر درد به علت التهاب باعث درد در کمر و ستون فقرات به وجود میاید.

 شایعترین علت ان بیماری روماتوئید ارتریت است. این بیماری به علت اختلال در سیستم ایمنی بوجود میاید و علایم گوناگون مانند درد و تورم مفاصل بوجود میاورد. دیگر علت های درد های التهابی عفونت و سرطان هستند. خوشبختانه این گروه درصد کمی از کمر درد ها را بوجود میاورند. 

کمردردهای خطرناک (هشدار فوری):

کمردرد همیشه هم خوش خیم نیست و میتواند علامت یک مشکل خیلی جدی و خطرناک باشد.  منشأ این نوع کمر درد احتمالا مهم‌تر از یک درد ساده و زودگذر می‌باشد در این موارد باید هرچه سریعتر به یک پزشک متخصص مراجعه نمایید..

کمر دردهای هشدار فوری عبارتند از:

کمردرد بعداز ضربه شدید مانند زمین خوردن، افاتدن از ارتفاع یا تصادف رانندگی

تشدید کمر درد شب ها یا موقع استراحت یا درد همراه با تعریق شبانه، یا کمردرد همراه علایم عمومی مانند ضعف عمومی، کاهش وزن یا افزایش دمای بدن، تهوع

درد کمر در افراد بالای 50 سال و زیر 18 سال

درد ناحیه کمر در کسانی که سابقه سرطان، استفاده زیاد از کورتون، نقص ایمنی مانند ایدز یا بیماریهای روماتیسمی دارند

کمر درد همراه با درد شدید در پاها یا ضعف پیشرونده در پا، یا  اختلال در کنترل ادرار و یا مدفع، حس عدم تخلیه کافی ادرار، اشکال در قوه جنسی

 

درمان کمر درد:

اکثر کمر دردها با روش های ساده ای مانند دو یا سه روز استراحت، استفاده از کیسه یخ یا کیسه اب گرم ( هرکدام احساس بهتری داشتید),  استفاده از مسکن ها خوب میشوند. در صورتی که درد شدید یا غیر غابل تحمل است یا علایم هشدار دارید باید به پزشک متخصص مراجعه نمایید. پزشک پس از گرفتن شرح حال و معاینه دقیق ممکن است دستور انجام کارهای تشخیصی بدهد مانند ازمایش خون یا بررسی رادیولوژی مانند ام ار ای یا نوار عصب و عضله (الکترو میو گرافی).

در مانهای ابتدایی:

بر اساس علایم و تشخیص پزشک، درمان کمر درد باید برای هر بیمار به شکل اختصاصی برای همان بیمار انجام شود.  پزشک ممکن است استراحت، تعدیل فعالیت های روزانه و نحوه صحیح انجام کارهای روزانه را به عنوان مدرسه کمر به شما اموزش دهد. داروهایی مانند ناپروکسن یا استامینو فن برای شما تجویز کند تا درد را کاهش دهد. همچنین در صورت وجود اسپاسم داروهای شل کننده عضلات برای شما تجویز میشود. اگر دردهای تیر کشنده یا گزگز و مور مور یا سوزن سوزن شدن دارید داروهایی مانند گاباپنتین برای شما تجویز میشود. ممکن است پزشک کرم هایی تجویز کند تا محل درد را ماساژ دهید. ممکن است کمربند های نگهدارنده کمر برای بی حرکتی نسبی کمر تجویز شود.

در مان های دیگر عبارتند از درمان های دستی جهت اصلاح وضعیت اناتومیک ستون فقرات و شل کردن عضلات توسط پزشک متخصص، طب سوزنی فقط توسط پزشک و یا فیزیو تراپی

درمان های غیر جراحی کمر درد:

در صورت عدم بهبود و ادامه درد ممکن است روشهای پیشرفته تر جهت کنترل درد و درمان به کار گرفته شود. انتخاب روش درمان بستگی دارد به تشخیص علت درد. برخی از این روش ها عبارتند از:

تزریق استروئید در ناحیه اپیدورالEpidural Steroid 

تزریق داخل دیسک صدمه دیده (اوزون درمانی)

تزریق مفاصل فاست (مفاصل بین مهرهای)  Facet Joint 

تزریق نقاط ماشهای مسئول درد Triger Point 

از کار انداختن عصب مسئول درد با روش رادیوفریکوئنسی Radiofrequency Neuro Ablation 

تزریق مفصل خاجی خاصره‌ای یا ساکروایلیاکSacroiliac 

تزریق عضله پیریفورمیس

از میان درمانهای فوق تزریق استروئید در ناحیه اپیدورال شایعترین است. اثر کوتاه مدت و بلند مدت این تزریق در کنترل درد و بهبود بیمار ثابت شده است. در این روش با استفاده از دستگاه فلوروسکوپ رادیولوژی، ابتدا محل تزریق مشخص میشود. سپس با راهنمایی فلوروسکوپ سوزن دقیقا به محل هدایت میشود و دارو در فضایی که ریشه عصب ملتهب در ان قرار دارد تزریق میشد تا التهاب ناشی از بیرون زدگی دیسک را مهار کند. با کاهش تورم درد بیمار به مقدار قابل توجهی کاهش میابد یا کاملا بهبود میابد.

درمان جراحی:

تقریبا هیچوقت درد  های ناشی از گرفتگی عضلات یا صدمات بافت ها ی نرم دیگر نیاز به جراحی ندارند. حتی درمورد بیرون زدگی یا فتق دیسک هم تنها 5 درصد نیاز به جراحی پیدا میکنند. در مورد فتق دیسک یا تنگی کانال نخاعی تنها کسانی باید جراحی کنند که یا با 6 هفته استراحت و درمان های طبی درد ایشان کنترل نشده است یا ضعف بوجود امده در اندام تحتانی ایشان با وجود درمان بدتر میشود یا علایم  اختلال در کنترل ادرار و مدفوع یا بی حسی ناحیه مقعد به علت سندرم دم اسب بوجود  امده باشد.

علت اینکه جراحی از ابتدا توصیه نمیشود به جز هزینه عوارض متعدد جراحی است مانند: عفونت، عدم بهبود یا حتی بدتر شدن درد بیمار و خصوصا عود مجدد فتق دیسک پس ازمدتی بعد از جراحی.  

نویسنده: دکتر فرهاد عادل منش متخصص طب فیزیکی و توانبخشی و فوق تخصص درد (فلوشیپ) از دانشگاه مک گیل کانادا